Hàng năm, khoa Chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Trẻ Em Hải Phòng phát hiện và chẩn đoán ra rất nhiều ca teo thực quản bẩm sinh ở trẻ sơ sinh giúp cho các bác sỹ ngoại khoa phẫu thuật kịp thời đem lại sự sống cho trẻ.
Một số ca chụp tại khoa chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Trẻ Em Hải Phòng.
1. Teo thực quản bẩm sinh là gì?
Teo thực quản bẩm sinh hay còn gọi là bất sản thực quản (Esophageal atresia) là một dị tật bẩm sinh tắc đường tiêu hóa cao hiếm gặp có tần suất khoảng 1/5.000.
Là sự gián đoạn lưu thông của thực quản và thường có kèm sự thông thương bất thường giữa thực quản và khí quản(hậu quả của rối loạn trong quá trình tạo phôi giữa tuần thứ 4 và tuần thứ 6, Trong quá trình phát triển phôi thai, khí quản phát triển từ trung bì của lá phôi thứ nhất vào lúc 4 tuần tuổi. Từ vách của khí quản, được tách thành thực quản. Nếu màng vách này không tách được hoàn toàn giữa khí quản và thực quản, gây ra teo thực quản có hoặc không có lỗ rò thông khí quản và thực quản.
Khoảng 30% trẻ có đa dị tật đi kèm gọi là hội chứng VACTERL đó là bất thường ở các cơ quan như tim, cột sống, sinh dục, tiết niệu, tiêu hóa, dị tật ở tay, chân….
2. Dấu hiệu trẻ bị teo thực quản bẩm sinh
Các triệu chứng của trẻ bị teo thực quản bẩm sinh xuất hiện rất sớm ngay sau khi ra đời.
Trẻ bị teo thực quản thường có các dấu hiệu như:
+ Rối loạn hô hấp, trẻ thở nhanh nông, tăng tiết nhiều nước bọt ,dịch tiết sùi ra đường thở còn gọi là triệu chứng “ sùi bọt cua” dấu hiệu này sớm và thường là triệu chứng chỉ điểm, dịch có khi màu hồng có thể gây tắc đường thở.
+ Triệu chứng đường tiêu hóa trẻ tím tái ngay lần bú đầu tiên, ho sặc, nôn ói.
+ Bụng trướng lớn do dạ dày nhiều hơi hoặc ngược lại.
+ Viêm phổi sơ sinh do sặc hay dịch tiết dò vào khí phế làm cho tình trạng bệnh nặng hơn.
Phát hiện sớm các dấu hiệu ở trẻ bị teo thực quản đóng vai trò rất quan trọng, giúp trẻ tránh nguy cơ bị hoại tử ruột và các nguy cơ khác đe dọa đến tính mạng của trẻ.
3. Chẩn đoán teo thực quản bẩm sinh ở trẻ sơ sinh
Chẩn đoán lâm sàng
Chẩn đoán lâm sàng dựa theo những biểu hiện sau:
+ Trẻ bị ho, sặc khi bú
+ Suy hô hấp
+ Có dấu hiệu sùi bọt cua
+ Không đặt được ống thông dạ dày vào dạ dày
+ Viêm phổi
+ Một số dị tật khác kèm theo
Chụp xquang
Chụp xquang thực quản cản quang .Dựa vào phim chụp các Bác sỹ khoa Chẩn đoán hình ảnh đưa ra chẩn đoán theo bảng phân loại teo thực quản của Ladd và Gross năm 1953 giúp các Bác sỹ ngoại khoa đưa ra được hướng điều trị cho từng đối tượng cũng như tiên lượng bệnh.
+ Type A: Teo thực quản không có dò (8%).
Trong teo thực quản type A, 2 túi bịt thực quản ở 2 đầu nằm cách xa nhau,thường khoảng cách giữa 2 túi bịt này dài trên 4 đốt sống, làm cho việc thực hiện miệng nối một thì rất khó khăn.
+ Type B: Teo thực quản có dò đầu gần thực quản – khí quản (< 1%)
Về mặt giải phẫu bệnh, typ này bao gồm túi bịt thực quản ở cả 2 đầu nhưng có thêm đường rò khí-thực quản ở đầu trên.
+ Type C: Teo thực quản có dò đầu xa thực quản - khí quản (86%)
Về mặt giải phẫu bệnh học, thể này được đặc trưng bởi túi bịt thực quản ở đầu trên, và đường rò khí-thực quản ở đầu dưới. Đường rò này có thể giữa thực quản và khí quản, nhưng cũng có thể giữa thực quản và nhánh phế quản gốc bên trái. Teo thực quản typ C được xem là thuận lợi về mặt phẫu thuật, bởi vì thông thường, khoảng cách giữa các túi bịt thực quản không dài quá 3 đốt sống.
+ Type D: Teo thực quản có dò hai đầu thực quản – khí quản (< 1%)
Về mặt giải phẫu bệnh, nó được đặc trưng bởi 2 đường rò với khí quản,
một của túi bịt trên và một của túi bịt thực quản dưới. Và thường thì 2 túi bịt này nằm sát nhau.
+ Type E: Dò thực quản - khí quản không teo (dò dạng H) (4%)
+ Type F: Hẹp thực quản (<1%)
4. Điều trị teo thực quản bẩm sinh ở trẻ
Thường với những trẻ bị teo thực quản bẩm sinh, phương pháp điều trị phổ biến và hiệu quả nhất là phẫu thuật. Các bác sĩ sẽ thực hiện phẫu thuật khâu hai đầu thực quản lại với nhau nếu trẻ bị teo thực quản tạo khoảng cách nhẹ. Điều này giúp thông đường tiêu hóa từ miệng tới dạ dày.
Đối với những trường hợp teo thực quản khoảng cách quá lớn, bác sĩ sẽ thực hiện phẫu thuật lấy một đoạn ruột đưa lên để ghép nối với thực quản. Hoặc các bác sĩ có thể đưa đầu trên thực quản ra cổ, mở thông dạ dày để cho trẻ ăn. Trẻ sẽ được phẫu thuật tạo hình thực quản sau 6 tháng.
Việc phát hiện và điều trị sớm ở trẻ bị teo thực quản bẩm sinh có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm bảo vệ tính mạng trẻ. Phẫu thuật sớm sẽ tránh các nguy cơ biến chứng nguy hiểm, đe dọa tới tính mạng của trẻ.
Khoa Chẩn đoán hình ảnh