1. Tiêu chảy cấp là gì?
Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc toé nước ≥ 3 lần trong 24 giờ, và kéo dài không quá 14 ngày.
2. Nguyên nhân:
2.1. Do nhiễm trùng
+ Do virus: Rotavirus là tác nhân chính gây tiêu chảy nặng và đe doạ tử vong ở trẻ dưới 2 tuổi. Ngoài ra Adenovirus, Norwalkvirus ... cũng gây bệnh tiêu chảy.
+ Do vi khuẩn: E.coli: Bao gồm các loại ETEC (E.coli sinh độc tố), EPEC (E.coli gây bệnh), EHEC (E.coli gây chảy máu), EIEC (E.coli xâm nhập), EAEC (E.coli bám dính), Shigella: Lỵ trực trùng, Tả(thường gây những vụ dịch), Campylobacter Jejuni, Salmonella ...
+ Ký sinh trùng: Cryptosporidium , Giardia lamblia.
+ Nấm: Cadida albicans, Aspergillus, Mucor.
2.2. Không do nhiễm trùng:
- Do dị ứng thức ăn…
- Do dùng thuốc: kháng sinh, nhuận tràng ….
3. Triệu chứng:
- Tiêu chảy: phân lỏng nước, nhiều lần (10 - 15 lần/ngày), có thể có nhầy, mùi chua, trường hợp lỵ phân có nước lẫn nhầy, máu.
- Sốt và các biểu hiện nhiễm khuẩn.
- Nôn: xuất hiện trước hoặc cùng với tiêu chảy thường gặp trong nhiễm rotavirus, tụ cầu, thời gian nôn kéo dài1 đến 3 ngày.
- Biếng ăn: xuất hiện trước hoặc khi trẻ đã bị tiêu chảy vài ngày
- Bụng chướng
- Toàn thân: mệt, kích thích vật vã…
4. Các dấu hiệu bệnh nặng cần phải điều trị tại bệnh viện:
- Mất nước nặng (≥ 10% trọng lượng cơ thể), môi da khô, mắt trũng sâu, kích thích quấy khóc không giải thích được.
- Có các biểu hiện thần kinh: li bì, co giật, hôn mê.
- Nôn nhiều lần hoặc nôn ra dịch vàng (dịch mật)
- Trẻ có các biểu hiện toàn thân: sốt cao, nhiễm trùng, nhiễm độc.
- Có các tình trạng bệnh lý khác kèm theo: tim mạch, bất thường về thần kinh, vận động hoặc các bệnh lý khác chưa xác định được.
- Cha mẹ/người chăm sóc không đảm bảo việc cho uống đủ nước và dinh dưỡng tại nhà.
- Khó đánh giá mức độ mất nước (trẻ béo phì, suy dinh dưỡng…)
- Tiêu chảy tốc độ nhanh ( trên 4 lần / giờ)
5. Xử trí tại nhà:
Chỉ xử trí tại nhà khi trẻ bị tiêu chảy cấp nhưng không có dấu hiệu cần nhập viện như đã trình bày ở mục 4:
-Cho trẻ uống nước nhiều hơn bình thường để phòng mất nước:
- Cho trẻ uống thêm dịch càng nhiều càng tốt nếu trẻ muốn
- Bú mẹ tăng cường
- Cách cho uống dung dịch ORESOL (ORS) giảm áp lực thẩm thấu:
+ Trẻ < 2 tuổi: 50 – 100 ml sau mỗi lần tiêu chảy
+ Trẻ ≥ 2 tuổi: 100 -200 ml sau mỗi lần tiêu chảy
- Dung dịch khác: Nước sạch, cháo, súp, nước dừa, nước hoa quả không đường.
*Chú ý:
- Các dung dịch nên tránh: Nước uống ngọt có đường gây tiêu chảy thẩm thấu, các chất kích thích gây lợi tiểu.
- Nên cho uống từng thìa, trẻ lớn cho uống từng ngụm một bằng cốc. Trẻ bị nôn, dừng lại đợi 5-10 phút sau lại tiếp tục cho uống.
- Bổ sung kẽm:
- Trẻ < 6 tháng tuổi, uống 10mg kẽm nguyên tố/ngày x 14 ngày
- Trẻ ≥ 6 tháng tuổi uống 20mg kẽm nguyên tố/ngày x 14 ngày
- Bổ sung men vi sinh: khuyến cáo dùng đúng Lactobacilulus rhamnosus hoặc Saccharomycesboulardii, cho sớm ngay từ ngay đầu của bệnh, uống trong 5-7 ngày
- Chế độ dinh dưỡng:
- Tiếp tục cho trẻ ăn để phòng suy dinh dưỡng
- Cho trẻ ăn sớm khẩu phần ăn hàng ngày 4 – 6 giờ sau bù nước với lượng tăng dần
- Nếu trẻ bú mẹ: tiếp tục cho bú nhiều lần hơn và lâu hơn.
- Nếu trẻ không bú sữa mẹ: Chọn loại sữa mà trẻ ăn trước đó, không pha loãng sữa.
- Không sử dụng sữa không có lactose thường quy cho trẻ bị tiêu chảy cấp.
- Tránh thức ăn có năng lượng, protein và điện giải thấp và nhiều carbohydrate.
- Khi khỏi tiêu chảy, thêm 1 bữa/ ngày ngoài bữa ăn thường ngày trong 2-4 tuần.
- Không sử dụng thuốc cầm nôn, cầm đi ngoài.
- Cần cho trẻ tái khám ngay nếu có các dấu hiệu:
- Trẻ đi ngoài nhiều lần, phân nhiều nước hơn.
- Khát nhiều.
- Sốt hoặc sốt cao hơn.
- Phân nhày máu mũi.
- Nôn tất cả mọi thứ.
- Không chịu ăn.
6. Dự phòng tiêu chẩy cấp ở trẻ em:
- Nuôi con bằng sữa mẹ: Cho trẻ bú mẹ ngay sau sinh và bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu.
- Sử dụng vắc-xin phòng bệnh tiêu chảy.
- Tiêm phòng đủ theo chương trình tiêm chủng mở rộng.
- Phòng đặc hiệu tiêu chảy bằng vắc-xin: Rotavirus, tả, thương hàn.
- Cải thiện tập quán ăn dặm.
- Sử dụng nguồn nước sạch cho vệ sinh và ăn uống.
- Thực hành an toàn vệ sinh thực phẩm khi chế biến hoặc bảo quản thức ăn.
- Sử dụng hố xí hợp vệ sinh.
Khoa Tự nguyện A